اصول معرفتى در سنت سلوكى دعا و نيايش مطلبى كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه در سنت سلوكى دعا و مناجات اين نياز احساس مىشود كه براى پيشرفت در اين سيره و روش دو اصل معرفتى را در اين مسئله پياده نموده و در تمام مراحل عملى آن نيز به اين دو اصل معرفتى اذعان داشته باشيم . الف ) آگاهى حقيقى به مالكيت مطلق باريتعالى يكى از اركان علمى و معرفتى نيايش و مناجات ، فهم عميق اين نكته است كه مالكيت مطلق هستى از آنِ باريتعالى بوده و همچنين قرب و معيت قيومى نسبت به تمام بندگانش دارد . با تفكر و تدبر در خلقت ، رابطه‌ى حقيقى و وجودى كه بين مالك و مملوك برقرار است دانسته شده و اين معرفت را براى ما به ارمغان مىآورد كه همه مخلوقات در ذاتشان نيازمندى حقيقى به حقتعالى داشته و هر عنايتى كه به انسان مىشود از ناحيه اوست و زندگى در سايه اين تفكر ، آثار و بركاتى را به دنبال خواهد داشت و حضور وجودى او را در دل هر ذره‌اى به مرتبه‌ى عين اليقينى و حق اليقينى درك خواهد نمود . با تحقيق در معناى مالكيت اين نكته بدست خواهد آمد كه مالكيت از ملك گرفته شده و در لغت به معناى تسلط و چيرگى بر چيزى آمده و مالك را شايسته تصرف در مملوك مىكند . در يك نگاه مالكيت به اعتبارى و حقيقى تقسيم شده و به قراردادهاى اجتماعى كه بين انسانها صورت مىگيرد را اعتبارى گويند ولى مالكيت حقيقى خود به دو دسته ، غير استقلالى و استقلالى تقسيم مىشود و مالكيت حقتعالى از نوع مالكيت حقيقى استقلالى است ( ر ك شرح حديث عنوان بصرى ، ص 198 ، 1388 و رك علم سلوك ، ص 139 ، 1388 ) كه به موجب آن تمامى مخلوقات در تحت سيطره وجودى او قرار مىگيرند : قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِى الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيدِكَ الْخَيرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَىءٍ قَدير . ( آل عمران / 26 ) علامه طباطبايى رحمه الله در ذيل همين آيه درباره رابطه وجودى كه بين مالك و مملوك برقرار است مىنويسد : ملك حقيقى به معناى آن است كه مالك مثلا اگر انسان است بتواند در ملك خود به هر نحوى كه ممكن باشد تصرفى تكوينى كند ، يعنى در هستى آن ملك تصرف نمايد ، مثل اينكه او مىتواند در ديد چشم خود تصرف نموده . . . در ملك به اين معنا رابطه‌اى بين مالك و ملك حقيقيش هست ، رابطه‌اى حقيقى كه به هيچ وجه قابل تغيير نيست .